โรคต่อมไขมันเปลือกตาอุดตัน ต้นเหตุของอาการตาแห้ง ควรรีบรักษา

           โรคต่อมไขมันเปลือกตาอุดตัน ทำให้เกิดอาการระคายเคืองบริเวณรอบดวงตา รู้สึกไม่สบายตา ทำให้ตาแห้ง และยังเป็นต้นตอของอาการตาฝืดเคือง เจ็บเมื่อกระพริบตา จึงทำให้รบกวนการใช้ชีวิตเพราะไม่สามารถใช้สายตาได้อย่างเต็มที่ ซึ่งไขมันที่เปลือกตาอุดตันเกิดจากอะไร สามารถป้องกันและรักษาได้อย่างไร ไปดูกันต่อในบทความได้เลย! 

1. ลักษณะต่อมไขมันที่เปลือกตา เป็นอย่างไร
2. ต่อมไขมันเปลือกตาอุดตัน คืออะไร
3. อาการต่อมไขมันที่เปลือกตาอุดตัน เป็นอย่างไร
4. ต่อมไขมันที่เปลือกตาอุดตัน อันตรายไหม
5. ต่อมไขมันที่เปลือกตาอุดตัน เกิดจากอะไร
6. วินิจฉัยโรคต่อมไขมันที่เปลือกตาอุดตันได้อย่างไร
7. การรักษาอาการต่อมไขมันที่เปลือกตาอุดตัน
8. การรักษาที่แนะนำจากจักษุแพทย์
9. บริการตรวจตาเบื้องต้นที่ Lovely Eye & Skin Clinic ดีอย่างไร
10. ป้องกันต่อมไขมันที่เปลือกตาอุดตันได้อย่างไร
11. คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับต่อมไขมันที่เปลือกตาอุดตัน (FAQs)

           ต่อมไขมันที่เปลือกตา (Meibomian Gland) จะพบที่บริเวณใต้เปลือกตาบนและเปลือกตาล่าง โดยก้อนไขมันที่เปลือกตาบนจะมีต่อมไขมันอยู่ที่ 30–40 ต่อม และ 20–30 ต่อมบริเวณเปลือกตาล่าง มีหน้าที่ช่วยรักษาสมดุลดวงตา ไม่ให้ดวงตาแห้ง ระคายเคือง ป้องกันการระเหยของน้ำตาไม่ให้แห้งเร็วเกินไป สามารถสังเกตต่อมไขมันได้โดยการยกเปลือกตา รูเปิดต่อมไขมันจะเรียงอยู่บริเวณขอบตา ใต้แนวโคนขนตาทั้งขอบตาบนและขอบตาล่าง หากดวงตาไม่ได้มีปัญหาต่อมไขมันเปลือกตาอุดตันบริเวณดังกล่าวก็จะมีลักษณะเรียบเนียน ไม่มีตุ่มก้อนไขมันปรากฏให้เห็น

           โรคต่อมไขมันเปลือกตาอุดตัน (Meibomian gland dysfunction, MGD) เป็นโรคที่พบเจอได้บ่อยแต่เป็นโรคเกี่ยวกับดวงตาที่หลายคนอาจไม่ได้นึกถึง ซึ่ง Meibomian gland คือ ต่อมที่ทำหน้าที่ผลิตน้ำมันเพื่อมาเคลือบดวงตา ไม่ให้เกิดอาการตาแห้งระคายเคืองตา น้ำตาคนเรามีอยู่ 3 ชั้น คือ ชั้นเมือก (Mucous Layer), ชั้นน้ำ (Aqueous Layer) และชั้นไขมัน (Lipid Layer) 

           ผู้ที่มีปัญหาต่อมไขมันเปลือกตาอุดตัน  ดวงตาที่เป็นปัญหาจะมีลักษณะแดง ระคายเคือง หากลองยกเปลือกตาดู จะสังเกตเห็นได้ว่าว่าขอบเปลือกใต้โคนขนตาจะมีลักษณะเป็นเม็ดๆ สีเหลืองขุ่นไปจนถึงขาวขุ่นขึ้นอยู่กับว่ามีอาการต่อมไขมันอุดตันมานานแค่ไหน หากดวงตาและเปลือกตามีลักษณะดังกล่าว รวมทั้งมีอาการระคายเคืองตา แสบตา นั่นหมายถึงว่ากำลังประสบปัญหาต่อมไขมันเปลือกตาอุดตันนั่นเอง 

           ต่อมไขมันเปลือกตาอุดตัน ส่งผลให้การใช้สายตาแย่ลง เนื่องจากการระคายเคือง ซึ่งอาการต่อมไขมันที่เปลือกตาอุดตัน ทำงานผิดปกติ ไขมันชั้นตาเยอะ มักมีอาการดังต่อไปนี้ 

• มีอาการคันหรือแสบตา
• มีอาการระคายเคืองดวงตา
• ตาเจ็บ อักเสบแดง
• เปลือกตาบวม
• น้ำตาไหล
• ตาสู้แสง สู้ลมได้ไม่ดี
• มีความรู้สึกเหมือนมีสิ่งแปลกปลอมในดวงตา
• ตาเบลอ มองไม่ชัด
• ขนตาร่วง
• ตาเป็นกุ้งยิง

           ต่อมไขมันที่เปลือกตาอุดตันไม่อันตรายหากรู้จักสังเกตอาการและเข้ารับการรักษาได้ทันเวลา ไม่ปล่อยไว้ให้อาการหนักขึ้นเรื่อยๆ ในช่วงแรกที่มีการอุดตันของไขมันที่เปลือกตา อาจไม่ได้ส่งผลกระทบอะไรมากกับดวงตาและการใช้ชีวิตประจำวัน แต่หากปล่อยไว้ให้อุดตันต่อไป ต่อมท่อไขมันก็จะขยายใหญ่ขึ้น จนท่อต่อมไขมันเริ่มเกิดการคดเคี้ยว หากยังไม่ได้รับการรักษา ต่อมไขมันก็จะตาย ไม่สามารถผลิตน้ำมันเพื่อมาเคลือบดวงตาได้ ทำให้เกิดตาแห้งถาวร อาจต้องใช้การหยอดตาไปตลอด นอกจากนี้การไม่รักษาต่อมไขมันที่เปลือกตาอุดตันยังทำให้ดวงตาอักเสบติดเชื้อได้ง่ายขึ้น หรือติดเชื้อรุนแรงหากต้องผ่าตัดดวงตา กระจกตา หรือต้อหิน ต้อเนื้อ ต้อกระจก เป็นต้น

           ไม่ว่าใครก็สามารถประสบปัญหาต่อมไขมันเปลือกตาอุดตันได้ ยิ่งในปัจจุบันที่เทคโนโลยีเข้ามาเป็นส่วนสำคัญในชีวิตอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ จึงทำให้เพิ่มความเสี่ยงที่จะเกิดต่อมไขมันเปลือกตาอุดตันได้ง่ายขึ้น แต่ก็ยังมีหลากหลายสาเหตุที่ทำให้ไขมันที่เปลือกตาทำงานผิดปกติ ดังนี้ 

1. อายุที่มากขึ้น

           อายุที่มากขึ้นโดยเฉพาะในเพศหญิงที่มีอายุ 40-50 ปีขึ้นไป มีโอกาสเกิดไขมันที่เปลือกตาทำงานผิดปกติได้ง่ายขึ้น เนื่องจากต่อมไขมันเปลือกตาผลิตน้ำมันได้น้อยลง จากการอุดตันและความอ่อนแอของต่อมไขมัน ทำให้ตาแห้งระคายเคือง

2. โรคทางตา

           โรคทางตาบางชนิด เช่น โรคตาอักเสบเรื้อรัง ตากุ้งยิง ภูมิแพ้ที่ทำให้เยื่อบุตาอักเสบ และไรที่ขนตา (Demodex) อาจทำให้การระบายไขมันของต่อมไขมันที่เปลือกตาผิดปกติ ส่งผลให้เกิดการสะสมของไขมันและการอุดตันในบริเวณนั้นได้

3. โรคทางกาย 

           โรคทางกายบางอย่างอาจทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของต่อมไขมันที่เปลือกตาได้ เช่น โรคแพ้ยา Stevens-Johnson Syndrome, สะเก็ดเงิน, ความดันโลหิตสูง, ภาวะถุงน้ำรังไขหลายใบ (PCOS) เป็นต้น

4. ผลข้างเคียงจากการใช้ยา

           การใช้ยา เช่น ยารักษาสิว (Isotretinoin), ยาแก้แพ้, ยาต้อหิน, ยาฮอร์โมน อาจมีผลข้างเคียงที่ทำให้การทำงานของต่อมไขมันที่เปลือกตาเปลี่ยนแปลง ซึ่งอาจนำไปสู่การสะสมของไขมันในบริเวณเปลือกตา และทำให้ต่อมไขมันเปลือกตาอุดตันได้

5. กรรมพันธุ์

           ผู้ป่วยต่อมไขมันเปลือกตาอุดตันบางรายมีสาเหตุมาจากกรรมพันธุ์ ซึ่งเป็นมาแต่กำเนิด อาจเกิดมามีต่อมไขมันที่เปลือกตาน้อยหรือไม่มีเลย

6. การใส่คอนแทกต์เลนส์เป็นประจำ

           การใส่คอนแทกต์เลนส์เป็นประจำหรือใส่นานๆ โดยเฉพาะผู้ที่ใส่แบบรายเดือนหรือรายปี ทำให้ต่อมไขมันที่เปลือกตาทำงานได้ไม่ค่อยดี

7. การจ้องมองหน้าจอเป็นเวลานาน

           การจ้องหน้าจอเป็นเวลานานทำให้อัตราการกระพริบตาลดลงใน 1 นาที โดยปกติคนเราจะกระพริบตาอยู่ที่ 10-20 ครั้ง/นาที หากมีการจ้องมองจอเป็นระยะเวลานานๆ อัตราการกระพริบตาต่อนาทีก็ลดลง เพราะการกระพริบตาเป็นการดึงเอาไขมันออกมาเคลือบดวงตาเพื่อป้องกันตาแห้งตามกลไกธรรมชาติ เมื่อกระพริบตาน้อย ไขมันที่ต้องออกมาเคลือบดวงตาจึงค้างอยู่ในต่อมจนเกิดการอุดตัน

8. เครื่องสำอางที่ใช้แต่งตา

           การใช้เครื่องสำอางแต่งหน้าเป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่ทำให้ต่อมไขมันเปลือกตาอุดตัน เช่น การใช้อายไลน์เนอร์ มาสคาร่า หรืออายครีม

           การวินิจฉัยโรคต่อมไขมันเปลือกตาอุดตัน จักษุแพทย์จะทำการวินิจฉัยว่าเข้าเกณฑ์ตาแห้งหรือไม่ เพราะอาการของโรคต่อมไขมันที่เปลือกตาอุดตันจะมีอาการใกล้เคียงกันกับโรคตาแห้งจากสาเหตุอื่นๆ และทำการแยกว่าเป็นประเภทตาแห้งแบบไหน ตาแห้งกลุ่มสร้างน้ำตาได้น้อย หรือตาแห้งในกลุ่มน้ำตาระเหยเร็วจากต่อมไขมันอุดตัน 

           จักษุแพทย์ทำการพลิกเปลือกตาดูท่อไขมันว่าปกติไหม มีการขยายใหญ่ขึ้น หรือเริ่มมีการคดเคี้ยว หรือท่อฝ่อตายหรือไม่ ร่วมกับการดูผิวตาว่ามีการถลอกหรือไม่ น้ำตาระเหยเร็วกว่าปกติหรือเปล่า และจึงสรุปว่าเป็นโรคต่อมไขมันเปลือกตาอุดตันหรือเป็นภาวะอื่น

           รักษาได้ ทั้งการดูแลตนเองและการพบจักษุแพทย์เพื่อทำการรักษา โดยมีวิธีรักษา ดังนี้

1. ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในการใช้สายตา

           ปัจจุบันกับวิถีชีวิตที่เปลี่ยนไปทำให้หลายคนใช้สายตามองจอมากขึ้น เช่น จอโทรศัพท์ จอคอมพิวเตอร์ เมื่อใช้สายตาจ้องเป็นเวลานาน การกระพริบตาน้อยลง ทำให้ไขมันที่ทำหน้าที่เคลือบดวงตาเมื่อกระพริบตาค้างอยู่ในท่อไขมัน เกิดต่อมไขมันอุดตัน ทำงานได้ไม่เป็นปกติ จนเกิดตาแห้งระคายเคืองตามมา ซึ่งสามารถแก้ไขได้ด้วยการพักสายตาทุกๆ 20 นาที จากการจ้องหน้าจอเป็นระยะเวลานาน ลดการใช้โทรศัพท์มือถือ หรือคอมพิวเตอร์ กระพริบตาบ่อยๆ หรืออาจใช้น้ำตาเทียมหยอดตาช่วยเพิ่มความชุ่มชื้น 

2. ดูแลเปลือกตาอย่างเหมาะสม

           การดูแลเปลือกตาอย่างเหมาะสมเป็นสิ่งจำเป็น ช่วยให้การทำงานของต่อมไขมันที่เปลือกตาทำงานได้ดียิ่งขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในคนที่ใช้สายตาเยอะหรือแต่งหน้าบ่อย เพราะจะช่วยลดโอกาสเกิดโรคต่อมไขมันเปลือกตาอุดตันได้ ซึ่งการดูแลเปลือกตาก็สามารถทำเองได้ง่ายๆ ดังนี้

การทำความสะอาดขอบตา

• ขอบตาอาจเป็นแห่งสะสมของเชื้อโรคไม่ว่าจะแต่งหน้าหรือไม่ก็ตาม ควรที่จะดูแลความสะอาดบริเวณรอบดวงตาให้ดี เพราะเป็นบริเวณที่บอบบาง เกิดการระคายเคืองได้ง่าย และสิ่งสกปรกอาจไปอุดตันตามท่อไขมันบริเวณโคนขนตา 
• การทำความสะอาดขอบตาสามารถทำได้โดยใช้สำลีชุบด้วยน้ำสะอาดที่ผสมกับยาสระผมสำหรับเด็กอ่อน อัตราส่วน 1:10 หรือน้ำยาทำความสะอาดรอบดวงตาโดยเฉพาะ หลังการประคบอุ่น ให้เช็ดบริเวณขอบเปลือกตาและโคนขนตาให้สะอาด วันละ 1-2 ครั้ง   

การนวดเปลือกตา

การนวดเปลือกตาช่วยให้ไขมันที่อุดตันอยู่ในท่อต่อมไขมันออกมา สำหรับเปลือกตาบนทำการนวดโดยใช้มือดึงหางตามองต่ำ และใช้มืออีกข้างค่อยๆ กดนวดจากบนลงล่างเพื่อให้การอุดตันของไขมันที่เปลือกตาบนออกมา สำหรับขอบตาล่างให้ทำเช่นเดียวกันแต่มองบน ใช้นิ้วนวดจากล่างขึ้นบนจากหัวตาไปสู่หางตา

การประคบอุ่น

เมื่อมีอาการท่อไขมันที่ตาอุดตันอาจทำให้ดวงตามีสารเหนียวข้นออกมา ซึ่งทำให้ระคายตา ตาพร่า สร้างความน่ารำคาญได้ เพื่อระบายไขมันที่อุดตันตามท่อ และให้ท่อไขมันทำงานได้ดียิ่งขึ้น วิธีการทำก็จะใช้ ผ้าขนหนูชุบน้ำอุ่น เจลประคบร้อน หรือเครื่องทำความอุ่นบริเวณเปลือกตา (Blephasteam) ประคบเป็นเวลา 10-15 นาที โดยใช้ความร้อนประมาณ 40 องศาเซลเซียส

3. หยอดน้ำตาเทียม

           น้ำตาเทียมช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นให้กับดวงตา ลดอาการระคายเคืองตา ตาแห้ง หากทำการดูแลดวงตาทุกอย่างข้างต้นแล้วยังไม่ดีขึ้น ควรเข้าพบจักษุแพทย์เพื่อทำการรักษาเพิ่มเติม

           หากปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้สายตา ดูแลเปลือกตาอย่างถูกวิธี ไม่ว่าจะเป็นการทำความสะอาด การนวดเปลือกตา การประคบอุ่น รวมไปถึงการใช้ยาหยอดตาแล้วยังไม่ดีขึ้น แนะนำว่าควรเข้าพบจักษุแพทย์เพื่อทำการรักษาในขั้นตอนต่อไป โดยมีการรักษาที่หลากหลายตามความเหมาะสม ดังนี้

• รักษาด้วยยาปฏิชีวนะกลุ่ม Azithromycin ยาปฏิชีวนะกลุ่ม Azithromycin ช่วยฆ่าเชื้อแบคทีเรียที่สะสมอยู่บริเวณต่อมไขมันที่เปลือกตาและลดอาการอักเสบเนื่องจากแบคทีเรียมีส่วนทำให้ต่อมไขมันเปลือกตาอักเสบ
• รักษาด้วยการหยอดยากลุ่ม Cyclosporine ยากลุ่ม Cyclosporine หรือสเตียรอยด์ จะถูกนำมาใช้ก็ต่อเมื่อกระจกตาและเปลือกตามีการอักเสบมาก โดยยากลุ่มสเตียรอยด์ไม่ควรใช้เป็นระยะเวลานาน และมีผลข้างเคียงที่อาจทำให้เกิดความดันลูกตาสูงและต้อหินได้
• รักษาด้วยยากลุ่ม Doxycycline ยากลุ่ม Doxycycline เป็นยาที่ช่วยปรับคุณสมบัติของไขมัน ลดการอักเสบ และลดแบคทีเรียสะสมได้อีกด้วย
• กินอาหารที่มีกรดไขมันโอเมก้า 3 อาหารที่มีกรดไขมันโอเมก้า 3 เช่น ปลาทะเลน้ำลึกหรือเมล็ด Flaxseed ซึ่งมีรายงานว่าสามารถช่วยลดอาการตาแห้งจากไขมันที่เปลือกตาอุดตันได้เช่นกัน เพราะทำให้ผลิตน้ำตาได้มากขึ้น ป้องกันน้ำตาระเหยเร็วเกินไป ดวงตาเกิดความชุ่มชื้น บรรเทาอาการตาแห้งได้
• 

           Lovely Eye & Skin Clinic เป็นคลินิกที่เน้นการศัลยกรรมเฉพาะรอบดวงตาอย่างเดียว ไม่มีศัลยกรรมอื่น ปัจจุบันได้มีบริการตรวจตาเบื้องต้นให้กับผู้ที่มาใช้บริการ หรือคนไข้ ไม่ว่าจะเป็น

• การตรวจวัดค่าสายตา
• การตรวจระยะการมองเห็น
• การตรวจความดันลูกตา
• การตรวจต้อหิน ต้อกระจก
• การตรวจภาวะกล้ามเนื้อตาอ่อนแรง
• การตรวจหนังตาตกทับดวงตา 
• การตรวจโรคเกี่ยวกับดวงตาอื่นๆ

           โดยที่นี่มีเครื่องมือทางการแพทย์ 4 เครื่องด้วยกัน มีการตรวจจากเจ้าหน้าที่มากประสบการณ์ ได้แก่ ตรวจตาด้วยเครื่อง Elite (Visual Acuity) ตรวจตาด้วยเครื่องวัดค่าสายตา (Refraction) ตรวจตาด้วยเครื่องตรวจความดันลูกตา  (Tonometry) รวมถึงการตรวจตาเครื่อง Slit Lamp กล้องจุลทรรศน์ที่สามารถส่องเห็นทั้งภายนอกและภายในดวงตาแบบภาพ 3 มิติ ตรวจโดยจักษุแพทย์ (ทีมแพทย์ Lovely Specialist) 

           การป้องกันไม่ให้เกิดไขมันเปลือกตาอุดตันเลยเป็นไปไม่ได้ แต่สามารถลดความเสี่ยงของการเกิดได้ วิธีป้องกันต่อมไขมันเปลือกตาอุดตัน มีดังต่อไปนี้ 

• ดูแลควบคุมสุขภาพร่างกายให้ห่างไกลจากโรคความดันโลหิตสูงและไขมันในเลือดสูง
• ไม่สัมผัสกับสิ่งที่จะทำให้เกิดอาการแพ้ระคายเคือง
• ดูแลบริเวณรอบดวงตาให้สะอาดอยู่เสมอ
• ลดการใช้สายตา หรือมองจอเป็นเวลานานๆ
• กระพริบตาบ่อยๆ 
• หากรู้สึกว่ามีอาการตาแห้ง ควรหยอดน้ำตาเทียม
• ตรวจเช็คสุขภาพตาเป็นประจำ
• ใส่และทำความสะอาดคอนแทกต์เลนส์อย่างถูกต้อง

สรุป

           โรคต่อมไขมันเปลือกตาอุดตันโรคใกล้ตัวที่พบได้ค่อนข้างบ่อย เกิดจากการอุดตันของต่อมท่อไขมันที่เรียงตัวตามแนวบริเวณโคนขนตาเปลือกตาบนและเปลือกตาล่าง สาเหตุมาจากพฤติกรรมการใช้ชีวิต การใช้สายตามากเกินไป การจ้องหน้าจอเป็นเวลานาน กระพริบตาน้อย การใส่คอนแทกต์เลนส์ การแต่งหน้า หรือแม้แต่กรรมพันธุ์ ผู้ที่มีไขมันอุดตันมักมีอาการตาแห้ง ตาแดงอักเสบ แสบตา สู้แสงไม่ไหว หรือตาพร่ามัว 

           โรคต่อมไขมันเปลือกตาอุดตันสามารถป้องกันเพื่อลดความเสี่ยงได้โดยการดูแลสุขภาพร่างกายให้แข็งแรง ควบคุมความดันและไขมัน ทำความสะอาดรอบดวงตาเป็นประจำ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้สายตา และตรวจสุขภาพตาเป็นประจำทุกปี

           รวบรวมคำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับต่อมไขมันเปลือกตาอุดตัน ดังนี้

Q : ต่อมไขมันที่เปลือกตาอุดตันมีโอกาสกลับมาเป็นอีกไหม

ต่อมไขมันเปลือกตาอุดตันในบางรายอาจเป็นปัญหาระยะยาว โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ที่มีอาการป่วยอื่นๆ ที่ได้รับการรักษาแต่ไม่สามารถรักษาให้หายขาด เช่น โรคที่เกี่ยวกับระบบภูมิคุ้มกัน 

Q : ตาแห้งแบบไหนควรรีบพบแพทย์

หากมีอาการตาแห้งอักเสบมากจนส่งผลต่อการมองเห็น มองไม่ชัด ตาพร่าเบลอ หรือหากอยู่ดีๆ มีอาการเจ็บตาและการสูญเสียการมองเห็นขึ้นมา ควรรีบพบแพทย์ทันที

Q : รักษาต่อมไขมันที่เปลือกตาอุดตัน ใช้เวลานานไหม

การรักษาต่อมไขมันเปลือกตาอุดตันใช้เวลานานแค่ไหนจึงจะหายดี ตอบได้ว่าการรักษาต่อมไขมันเปลือกตาอุดตันส่วนใหญ่แล้วไม่ต้องมีการพักฟื้น หรือฟื้นตัวให้กลับมาหายเป็นปกติ เพียงแต่แพทย์จะแนะนำให้ผู้ป่วยดูแลตัวเองอย่างสม่ำเสมอ เช่น การทำความสะอาดเปลือกตาหรือกินยา แต่หากมีการผ่าตัดก็ต้องใช้เวลาสักระยะจึงกลับมาเป็นปกติ